Οι 8 Εβραίοι τζαζίστες που πρέπει να μάθεις

Οι 8 Εβραίοι τζαζίστες που πρέπει να μάθεις

του Σταμάτη Ζαφειρόπουλου

Το 1929, με την υποψία να αιωρείται ότι στην Ευρώπη ετοιμάζεται κάτι συγκλονιστικά φρικαλέο, ένα ιδιαίτερα μεγάλο κύμα Εβραίων αρχίζει και παίρνει τα καράβια για την αγγλική, τότε, Παλαιστίνη. Θα ‘λεγε κανείς ότι επρόκειτο για τους τυχερούς της Ιστορίας, δεδομένου του Ολοκαυτώματος που πρόλαβαν και απέφυγαν, αλλά ως λαός της αιώνιας ειρωνείας, δεν άργησαν να μπλέξουν με το που πάτησαν καλά-καλά το πόδι τους στο λιμάνι της Γιάφας. Κάπως στο νου τους ήταν ο τέλειος προορισμός· δεν ήταν όμως και καμιά έρημη γη χωρίς κατοίκους.

Η συνύπαρξη με τους Άραβες δεν ήταν πολύ εύκολη. Οι Άγγλοι ήταν έτοιμοι να τα μαζέψουν και να φύγουν, οπότε έτερες πλευρές (αραβική και εβραϊκή) οργανώθηκαν για τη μέρα που αυτό θα συνέβαινε. Το 1948, λίγες ώρες πριν η αγγλική κυριαρχία τερματιστεί επισήμως, οι Εβραίοι το παίζουν στα άκρα και διακηρύσσουν την ανεξαρτησία του Ισραήλ. Αν υπάρχει μία λέξη που περιγράφει το πώς θα αισθάνθηκαν οι Άραβες Παλαιστίνιοι, αυτή είναι «βίδωσαν». Η ιστορία έκτοτε είναι γνωστή, και δεν έχει περάσει μία μέρα που να μη μας έχει απασχολήσει στις ειδήσεις.

Μπορεί για τους παραπάνω λόγους η κατάσταση σε αυτή τη γωνιά της γης να είναι επιεικώς χαοτική, είναι όμως οι ίδιοι λόγοι που η μουσική της τα σπάει. Ένα κράμα παραδόσεων από την ανατολική Ευρώπη, τη Μεσόγειο αλλά και από την αμιγή Αραβία δε θα μπορούσε παρά να παράξει κάτι ενδιαφέρον.

Παρακάτω παραθέτω 8 παραδείγματα αυτής της υπέροχης σκηνής, με μία έμφαση κυρίως στη jazz διάστασή της.

Φύγαμε:

Giora Feidman:

Δε θα μπορούσα να ξεκινήσω αυτή τη λίστα χωρίς τον αρχιερέα του klezmer. Γεννημένος το 36 στην Αργεντινή, εξακολουθεί και υπηρετεί το κλαρίνο της ανατολικής Ευρώπης με προσήλωση 18χρονου. Ο ήχος του δε, για κάποιο λόγο, παραμένει ο πιο νεωτεριστικός όλων. Θα πρότεινα τον τελευταίο του δίσκο, Very Klezmer, καθότι ο πιο «σκοτεινός», ιδίως στην παραγωγή.

https://www.youtube.com/watch?v=jOKnUKIZ_Kc

Avishai Cohen (ο μπασίστας):

Ίσως το σήμα κατατεθέν της ισραηλινής σκηνής. Smooth, μελωδικός, νεοϋορκέζος από κάθε άποψη, μία μηχανή παραγωγής τραγουδιών. Ίσως τα 3-4 τελευταία χρόνια να μην κρατάει, κατά την ταπεινή μου άποψη, τον πήχη όσο ψηλά ήταν παλιά, αυτό όμως δεν αλλάζει και πολλά. Ο τρόπος με τον οποίο σφήνωσε το ούτι του Amos Hoffman στην κατά τ’ άλλα εντελώς Blue Note αισθητική του, είναι για σεμινάριο.

https://www.youtube.com/watch?v=FaJTbhYTw4k

Omer Klein:

Αμερικανοτραφής, επίσης, πιανίστας, ξεχωρίζει από τους άπειρους συναδέλφους του ως προς ένα και μόνο απλό χαρακτηριστικό: το γκρουβ. Κάθε κομμάτι του χορεύεται, κάθε του μελωδία κολλάει στο μυαλό. Αρκετά χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης αυτής της σκηνής ως προς το songwriting: αφετηρία των πάντων δεν είναι παρά η μελωδία.

https://www.youtube.com/watch?v=IPvK-dYNoGE

Omer Avital:

Με ρίζες από Εβραίους της Υεμένης και του Μαρόκου, ο μπασίστας Omer Avital τα παίζει όλα και συμφέρει. Δεν είναι εντελώς σαφές αν το μεσανατολικό ή το αμερικανικό αεράκι επικρατεί στη μουσική του. Κάποιος μουσικολόγος ίσως εν τέλει να υποστήριζε το δεύτερο, αλλά το αποτέλεσμα δεν παύει να γοητεύει με την ακομπλεξάριστη αμεσότητά του.

https://www.youtube.com/watch?v=gQNdOeGrurE

Daphna Sadeh:

Μπασίστρια, ταγμένη στις μουσικές της Μέσης Ανατολής, κάνει τη διαφορά σε χιλιοπαιγμένες μελωδίες, μα και δικές της συνθέσεις, με τις ανοιχτά «ευρωπαϊκές» ενορχηστρώσεις, το φλάουτο, το ακορντεόν και λοιπά στοιχεία που δε συνηθίζονται σε αυτές τις μουσικές. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα των αισθητικών αποτελεσμάτων του ισραηλινού φίλτρου.

https://www.youtube.com/watch?v=6gm7ep7udEs

Daniel Zamir:

Ο “θεόμουρλος”, με την καλή έννοια, σαξοφωνίστας, αφού ξεκίνησε διασκευάζοντας παραδοσιακά εβραϊκά της ανατολικής Ευρώπης, δισκογραφεί τακτικά, ακροβατώντας μεταξύ της «τέτοια μου κάνεις και λιώνω» μελωδικότητας και της απόλυτης υστερίας. Φανατικός υπερόρθοδοξος Εβραίος, είναι ο μοναδικός που έχει παίξει jazz. Δε θα περιμέναμε τίποτα λιγότερο από μία ανακάλυψη του John Zorn, θα προσέθετα εγώ.

https://www.youtube.com/watch?v=_Ix7UaMPiwM

Gilad Atzmon:

Ο John Coltrane της Ιουδαίας, φανατικός φιλο-Παλαιστίνιος ακτιβιστής, άτυπα επικηρυγμένος στους ισραηλινούς κόλπους, σκίζει το σαξόφωνό του και φυσάει κάθε του νότα σα να είναι η τελευταία του, σα να θέλει να μιλήσει όπως θα μιλούσε ο μηδενιστής Παλαιστίνιος που στενάζει από τα τείχη και τα checkpoint που έχουν ορθωθεί λίγα μέτρα έξω από τον κήπο του. Μουσική σκληρή αλλά δουλεμένη ως και την τελευταία της λεπτομέρεια. Στα μπόνους, το όνομα της μπάντας του, Orient House Ensemble, αναφορά στο αρχηγείο του φοβερού και τρομερού PLO του Αραφάτ της δεκαετίας του 80.

https://www.youtube.com/watch?v=yo3DJ4KFTPE

Bustan Abraham:

Για λόγους τιμής και μόνο, η παραπάνω μπάντα θα έπρεπε να έχει μία θέση σε αυτή τη λίστα. Φτιαγμένη μέσα στην ευφορία από τη συμφωνία του Όσλο το 93, όπου επιτέλους μπήκε το πρώτο λιθαράκι για το φιλικό διαζύγιο Ισραήλ-Παλαιστίνης (βέβαια μετά το πήρε ο διάολος), η μισή αραβική και μισή ισραηλινή μπάντα όρισε τον ήχο που στην πορεία θα υιοθετούσαν ευλαβικά όλα τα σύγχρονα ensemble μουσικής της ανατολικής Μεσογείου. Μπορεί να είναι δυστυχώς ανενεργοί τα τελευταία 16 χρόνια, με εξαίρεση μερικά λάιβ εδώ κι εκεί, όμως τα μέλη τους παραμένουν δραστήρια, και ως μουσικοί και ως υπερβολικά δημοφιλείς δάσκαλοι.

https://www.youtube.com/watch?v=63zqNQsgPns

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *